محمد بن هندوشاه نخجوانى
پيشگفتار 46
دستور الكاتب في تعيين المراتب ( فارسى )
كلان و پيشكش كردن هداياى گرانبها و غيره بدست ميآمد . طبيعى است مبالغى كه صرف رشوه دادن و يا پيشكش هدايا ميگرديد ، بعدا بطرق گوناگون غير قانونى و به ميزان چند برابر از گروه زحمتكشان شهرها و دهات كه مانند هميشه در دوران فئوداليزم در معرض فريب ، غارت ، خواستهاى غير قانونى و هر نوع ستم و فشار قرار داشتند ، كشيده ميشد . در اين موارد ، معمولا تعداد افراد تصادفى ، نادرست و بىاستعداد كه مقامهاى پرمسئوليت و پردرآمد را اشغال ميكردند از تعداد افراد درستكار و بااستعداد ، شرافتمند و پشتكاردار بيشتر بود . از اينرو ، همانطور كه از متن كتاب محمد نخجوانى نيز پيداست ، خرابى و انهدام بيش از آبادى بود . « 1 » عامل مهم تشكيل قشر نوين طبقه فئودالها ، ثروتاندوزى شديد صاحبمنصبان و كارمندان ادارات مالى و سازمان قضائى از طريق زورگوئى و استثمار وحشيانه مالياتدهندگان و تصاحب اموال و زمينهاى ديوان بوسيلهء اشاعه رشوهخوارى و فريب تودههاى وسيع اهالى بود ، كه دربارهء آن مورخين دوره مغول و از جمله رشيد الدين ، وصّاف ، حمد إله قزوينى و نيز محمد نخجوانى و مورخان ، جغرافىدانان و سيّاحان ديگر قرون 13 - 15 مطالب فراوانى نوشتهاند . امرا ، وزرا و معاونين آنها ، حكام ولايات و معاونين آنها ، صاحبمنصبان و كاركنان دستگاه قضائى از قاضى القضات
--> ( 1 ) - محمد نخجوانى ، كتاب ياد شده ، ص 316 ، 317 . . . . خرابى بيش از آبادانى . . . . .